www.buddhism-online.org

(รูปาวจรภูมิ)

ในพรหมโลก ผู้ที่เกิดเป็นพรหม มีอยู่ ๒ ประเภท คือ
มีรูปร่างกาย (ขันธ์ ๕) อย่างมนุษย์หรือเทวดา เรียกว่า “รูปพรหม” กับ
พรหมที่ไม่มีรูปมีแต่จิตวิญญาณ (นามขันธ์ ๔) เรียกว่า “อรูปพรหม”

ผู้ที่จะไปเกิดเป็นพรหมจะต้องได้ ฌาน ซึ่งถือว่าเป็นบุญ ที่มีกำลังแรงมาก ถ้าฌานไม่เสื่อม ชาติหน้าจะต้องไปเกิด เป็นพรหมแน่นอน ถือเป็น “ครุกรรม” คือกรรมหนักที่เป็นฝ่ายดี พรหมที่มีรูป หรือ รูปพรหม มี ๑๖ ชั้น ดังนี้

ได้แก่ ผู้ที่เจริญสมถกรรมฐานจนบรรลุปฐมฌาน โดยมีองค์ฌาน ๕ คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข และ เอกัคคตา

โดยแบ่งลักษณะการได้ฌานออกเป็น ๓ ระดับ คือ

ปฐมฌานอย่างอ่อน

ปฐมฌานอย่างกลาง และ

ปฐมฌานอย่างแก่กล้า

ดังนั้น ผู้ที่ได้ปฐมฌานจึงไปเกิดได้ ๓ ภูมิ ด้วยกันตามกำลังของฌานที่ได้ คือ

๑. พรหมปาริสัชชาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้ เกิดด้วยอำนาจของปฐมฌาน ที่มีกำลังอ่อน เป็นพรหมที่ไม่มีอำนาจพิเศษอะไร จัดอยู่ในประเภทพรหมที่ เป็นบริวาร คอยรับใช้พรหมที่เป็นหัวหน้า คือ ท้าวมหาพรหม มีอายุ ๑ ใน ๓ มหากัป

๒. พรหมปุโรหิตาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้เกิดด้วยอำนาจของฌาน ที่มีกำลังปานกลาง เป็นพรหมที่ปรึกษา ในกิจการงานของพรหมที่เป็นหัวหน้า คือ ท้าวมหาพรหม มีอายุ ๑ ใน ๒ ของมหากัป

๓. มหาพรหมาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้เกิดด้วยอำนาจของฌานที่มีกำลังแก่กล้า เป็นพรหมที่เป็นใหญ่เป็นหัวหน้า ปกครองพรหมในชั้นปฐมฌานภูมิทั้งหมด มีอายุ ๑ มหากัป

ที่ตั้งของปฐมฌานภูมิ ๓

พรหมทั้ง ๓ ชั้นนี้ ตั้งอยู่กลางอากาศในระดับเดียวกัน ห่างจากเทวดาชั้นสูงสุด คือ ปรนิมมิตวสวัตดี ประมาณ ๕,๕๐๘,๐๐๐ โยชน์ มีวิมาน สวนดอกไม้ และสระโบกขรณี อันล้วนด้วย รัตนะทั้ง ๗ มีรัศมีแวววาวสวยงามยิ่ง ถึงอย่างไรก็ดี เมื่อโลกถูกทำลายด้วยไฟ น้ำ หรือลม ปฐมฌานภูมินี้ ย่อมถูกทำลายไปด้วยทุกครั้ง

ได้แก ่ผู้ที่เจริญสมถกรรมฐาน จนบรรลุทุติยฌาน หรือตติยฌาน ซึ่งมีจิตที่ละเอียดกว่าปฐมฌาน
สำหรับทุติยฌาน องค์ฌานจะลดลงเหลือเพียง ๔ คือ วิจาร ปีติ สุข และ เอกัคคตา
ผู้ที่ได้ตติยฌาน องค์ฌานลดลงเหลือ ๓ คือ ปีติ สุข และ เอกัคคตา พรหมในทุติยฌานภูมินี้ เป็นพรหมที่มีรัศมีประจำกาย แบ่งออกเป็น ๓ ระดับ เช่นเดียวกับปฐมฌานภูมิ คือ มีกำลังอ่อน ปานกลาง และแก่กล้า ดังนั้น ผู้ที่ได้ทุติยฌาน และตติยฌาน จะไปเกิดในทุติยฌานภูมิ ๓ เช่นเดียวกัน เพราะอำนาจของวิตกและวิจารนั้นใกล้เคียงกันมาก ในทุติยฌานภูมินี้ แบ่งออกเป็น ๓ ภูมิ คือ

๑. ปริตตาภาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะมี รัศมีไม่สว่างรุ่งโรจน์นัก เกิดด้วยอำนาจ ของทุติยฌานที่มีกำลังอ่อน เป็นพรหมที่เป็นบริวาร คอยรับใช้ พรหมที่เป็นหัวหน้า คือ อาภัสสรพรหม มีอายุ ๒ มหากัป

๒. อัปปมาณาภาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะ มีรัศมีรุ่งโรจน์หาประมาณมิได้ เกิดด้วยอำนาจของทุติยฌานที่มีกำลังปานกลาง มีหน้าที่ให้คำปรึกษา ในกิจการงานของอาภัสสรพรหม มีอายุ ๔ มหากัป

๓. อาภัสสราภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะ มีรัศมีแผ่ซ่านออกจากร่างกาย เกิดด้วยอำนาจ ของทุติยฌานที่มีกำลังแก่กล้า เป็นพรหมที่เป็นใหญ่เป็นหัวหน้า อยู่ในชั้นทุติยฌานภูมิ ๓ มีอายุ ๘ มหากัป

ที่ตั้งของทุติยฌานภูมิ ๓

ทุติยฌานภูมิ ๓ นี้ ตั้งอยู่กลางอากาศ สูงจากปฐมฌานภูมิขึ้นมาประมาณ ๕,๕๐๘,๐๐๐ โยชน์ มีวิมาน ดอกไม้ และสระโบกขรณี ที่สวยงามประณีตยิ่งกว่าปฐมฌานภูมิ ๓

ได้แก่ ผู้ที่เจริญสมถกรรมฐานจนบรรลุจตุตถฌาน เป็นฌานที่ประณีตกว่าทุติยฌาน และตติยฌาน องค์ฌานจะลดลงเหลือ ๒ คือ สุข และ เอกัคคตา เป็นพรหมที่มีรัศมีกายสวยงาม แบ่งออกเป็น ๓ ระดับ คือ กำลังอ่อน ปานกลาง และแก่กล้า แบ่งออกเป็น ๓ ภูมิ คือ

๑. ปริตตสุภาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะ มีรัศมีสวยงามไม่มากนัก เกิดขึ้นด้วยอำนาจของจตุตถฌานที่มีกำลังอ่อน เป็นพรหมที่เป็นบริวารคอยรับใช้ พรหมที่เป็นหัวหน้า คือ สุภกิณหาพรหม มีอายุ ๑๖ มหากัป

๒. อัปปมาณสุภาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะ มีรัศมีสวยงามหาประมาณมิได้ เกิดขึ้นด้วยอำนาจของจตุตถฌานที่มีกำลังปานกลาง เป็นพรหมที่ให้คำปรึกษา ในกิจการงานของพรหมที่เป็นหัวหน้า คือ สุภกิณหาพรหม มีอายุ ๓๒ มหากัป

๓. สุภกิณหาภูมิ

พรหมที่เกิดในภูมินี้จะ มีรัศมีสวยงามทั่วร่างกาย เกิดขึ้นด้วยอำนาจของจตุตถฌาน ที่มีกำลังแก่กล้า เป็นพรหมที่เป็นใหญ่เป็นหัวหน้า ปกครองพรหมในชั้นตติยฌานภูมิ ๓ ทั้งหมด มีอายุ ๖๔ มหากัป

ที่ตั้งของตติยฌานภูมิ ๓

ตติยฌานภูมิ ๓ นี้ ตั้งอยู่กลางอากาศห่างจากทุติยฌานภูมิ ๕,๕๐๘,๐๐๐ โยชน์ ตั้งอยู่ในระดับเดียวกันทั้ง ๓ ภูมิ ประกอบด้วยรัตนะทั้ง ๗ พรั่งพร้อมด้วยวิมาน สวน สระโบกขรณี และต้นกัลปพฤกษ์